Zweden: De dagen van Reinfeldt lijken geteld

Gaat Löfven straks Reinfeldt opvolgen?

Gaat Löfven (links) straks Reinfeldt opvolgen? Foto’s: Sveriges Riksdag

De verkiezingen voor de EU zijn in Zweden geëindigd met overwinningen voor de groenen, de feministen en extreemrechts. Het land polariseert: veel Zweden hebben zich afgewend van de traditionele partijen. De dagen van Fredrik Reinfeldt als premier van Zweden lijken geteld.

Een andere conclusie die kan worden getrokken uit de uitslag van de verkiezingen voor het Europarlement: het imago van Zweden als open en tolerant land heeft opnieuw een knauw gekregen. Bijna één op tien Zweden (9,7 procent) stemde gisteren namelijk op Sverigedemokraterna, de extreemrechtse “Zweden-democraten”.

Een recordaantal Zweden stemde daarmee voor een politiek die zich tegen migranten keert. Begin jaren negentig was er al eens een enigszins vergelijkbare partij in Zweden, Ny Demokrati, maar die kreeg nooit meer dan 6,7 procent van de stemmen.

Zweden voor de Zweden

Ooit het product van rauwe neonazis hebben Sverigedemokraterna zich de laatste jaren een fatsoenlijk imago aangemeten. Maar hun boodschap is in wezen niet veranderd: Zweden is voor de Zweden. Daaronder wordt geen vooruitstrevend en modern Zweden verstaan, maar een land van oeroude tradities en conservatieve normen.

Vier jaar geleden kwamen ze voor het eerst in de Rijksdag, een gebeurtenis die partijleider Jimmie Åkesson letterlijk in Zweedse klederdracht vierde. De score van gisteren bezorgde hen het entreebewijs voor de EU. Twee van de twintig Zweedse zetels zijn voortaan voor Sverigedemokraterna.

Het is wat bevreemdend dat een partij die tégen de EU is, straks een tweetal goedbetaalde parlementszetels in Brussel accepteert. Maar ze zijn daarin niet alleen. Ook elders in Europa, bijvoorbeeld in Frankrijk, werd massaal gekozen voor een partij die nationale belangen vóór Europese samenwerking zet.

Åkesson, vanzelfsprekend opgetogen over het resultaat van zijn partij, vermeed gisteren op tv te praten over een eventuele samenwerking met het Franse Front National, maar zei ook geen nee.

Feministen winnen

Zweden koos gisteren voor uitersten. Twee partijen aan de andere kant van het politieke speelbord, die wél voor een open en moderne samenleving staan, hadden namelijk ook succes.

De meeste aandacht ging hierbij uit naar Feministiskt Initiativ!, het “feministisch alternatief”. De spraakmakende partij is eigenlijk vrij traditioneel links, maar legt grote nadruk op feminisme en gelijkberechtiging.

Boegbeeld is Gudrun Schyman, befaamd in Zweden en iemand met verstand van marketing. De partij bracht in de campagne onder meer een driedubbel-cd uit met bijdragen van bekende popartiesten uit Zweden die hun liefde verklaarden aan de feministische partij. Ook voormalig Abba-pianist Benny Andersson steunt ze openlijk.

De feministen kregen 5,3 procent van de stemmen: precies genoeg voor één zetel in de EU. In de Rijksdag zitten ze (nog) niet, maar dat kan dit najaar al veranderen.

Groenen in de lift

Het succes van de groene Miljöpartiet kwam minder uit de lucht vallen. De partij zit al langer in de lift.

De groenen positioneren zich slim: ze hebben een programma met punten die zowel socialisten als liberalen aan kunnen spreken. En toch hebben ze een eigen smoel door de aandacht voor het milieu, een onderwerp dat veel Zweden nauw aan het hart ligt.

Hun 15,3 procent van de stemmen leverde drie zetels op, één meer dan bij de EU-verkiezingen vijf jaar geleden.

Lichte aardverschuiving

EU-verkiezingen Zweden

De EU gaf een voorproefje van de rijksdag-verkiezing. Foto: Melker Dahlstrand

De winst van Miljöpartiet veroorzaakte feitelijk een lichte aardverschuiving, want ze werden hiermee zomaar de tweede partij van Zweden. Dit ging ten koste van Moderaterna, de conservatieve partij van premier Fredrik Reinfeldt. Kregen die in 2009 nog 18,2 procent van de stemmen, gisteren waren het er maar 13,6. In Brussel gaan ze terug van vier naar drie zetels.

Reinfeldt zei gisteren dat regeringspartijen in heel Europa klappen hebben gekregen. “Het is duidelijk dat de kiezers iets anders hebben gezocht, meer one-issuepartijen, wantrouwen tegenover de markteconomie en openheid. Dan is het moeilijk voor een partij als Moderaterna om zich te handhaven.”

Gematigd positief

Socialdemokraterna, de sociaal-democraten, bleven de grootste Zweedse partij in de EU met zes zetels. Ze kregen 24,4 procent van de stemmen. Geen slecht resultaat, maar de partij had ongetwijfeld op meer gehooopt na de goede opiniepeilingen van de jongste weken. De reacties in dit kamp waren dan ook gematigd positief.

De liberale Folkpartiet kreeg 10 procent, een verliest van 3,6, en zij gaan van drie naar twee zetels. De kleinere partijen Centerpartiet, Vänsterpartiet en Kristdemokraterna zagen hun aanhang procentueel lichtjes groeien, maar behielden hun ene zetel in Brussel.

De “internetpartij” Piratpartiet verloor, niet onverwacht, haar beide zetels.

Löfven volgende premier?

In september gaan de Zweden voor hun eigen parlement naar de stembus. Eén conclusie lijkt alvast gerechtvaardigd: de dagen van premier Reinfeldt en zijn centrumrechtse kabinet zijn geteld.

Nu al balanceert de alliantie van Moderaterna, Folkpartiet, Centerpartiet en Kristdemokraterna op een wankele basis en heeft ze de steun van anderen nodig om wetsvoorstellen door te voeren. Als de uitslag van gisteren voor de Zweedse Rijksdag had gegolden, zou doorregeren geen optie meer zijn.

In dat geval zou een linkse coalitie van Socialdemokraterna, Miljöpartiet, Vänsterpartiet en Feministiskt Initiativ een nipte meerderheid hebben behaald met 51,3 procent van de stemmen.

De sociaaldemocratische leider Stefan Löfven kan zich alvast een mooi pak voor zijn eerste foto als premier laten aanmeten. Tenzij Zweden de komende maanden nog verder polariseert. Maar met een lange vakantie voor de boeg is de kans daarop klein.

De opkomst was in Zweden met 48,9 procent hoger dan vijf jaar geleden toen 45,5 procent van de stemgerechtigden deelnamen.

Reacties

reacties