Politiek in Zweden viert haar eigen popfestival

Politiek in Zweden - Almedalen

De politiek lokt vele duizenden naar Gotland. Foto: Region Gotland

Wat gaat de politiek in Zweden straks doen? Een tipje van de sluier wordt de komende week opgelicht op het eiland Gotland. Alle partijen, maar ook tientallen organisaties en vele duizenden belangstellenden komen daar samen tijdens de grootste politieke manifestatie van Zweden: Almedalen.

Zomer is komkommertijd. Veel mensen zijn op vakantie, bedrijven en instellingen draaien op een laag pitje, en er gebeurt weinig in de rijke delen van de wereld. Wie de kromste komkommer heeft kan de krant halen.

De Zweedse politiek maakt hiervan dankbaar gebruik. Elk jaar treffen de grote partijen elkaar in Visby op het eiland Gotland tijdens de Almedalenweek. Ze houden toespraken in het gelijknamige park, praten met bedrijven en organisaties, ontmoeten “de kiezer” en gaan in discussie. Achter elke struik zit een journalist en in elke boom hangt een camera, dus media-aandacht is gegarandeerd. De televisie lijkt een week lang over niets anders te gaan.

Toenmalig premier Olof Palme begon in 1968 met jaarlijkse toespraakjes in het park Almedalen. Vandaag kan geen enkele politicus die zichzelf enig gewicht toekent, nog ontbreken in deze etalage voor politieke beloftes. Almedalen is verworden tot een popfestival voor politici. Ze staan op podia, krijgen applaus en oogsten bewondering.

Ook voor toeristen

Het evenement lokt inmiddels ook gewone toeristen die graag eens de grote ogen van premier Reinfeldt in het echt willen bekijken. Gotland vaart wel bij het politici spotten. En dat laatste kan haast nergens zo makkelijk als in Zweden, waar ministers en parlementariërs zich nog altijd vlot tussen het volk mengen.

Hoewel de onderwerpen misschien niet zo interessant lijken voor buitenstaanders, is het festijn niet onbelangrijk voor Nederlanders en Belgen die in Zweden wonen. Immers, de regering in Stockholm beslist wat er met hun belastinggeld gebeurt, naar wat voor school hun kinderen gaan en welke zorg er in het ziekenhuis wordt geboden.

Dit jaar hebben de politieke beloftes ook meer betekenis dan normaal. In september kiest Zweden namelijk een nieuw parlement. Het land krijgt hoogstwaarschijnlijk een andere regering. Elk goed woord in Almedalen kan dan ook een stem opleveren, elk verkeerd woord een nederlaag.

“Het gaat fout met Zweden”

Almedalen

Drukte in Visby tijdens de Almedalenweek. Foto: Region Gotland

Feit is: de Zweden hebben behoefte aan iets nieuws. Volgens de laatste peiling van de krant Aftonbladet vindt 50,8 procent van de Zweden dat het land zich negatief ontwikkelt. Het gaat de verkeerde kant op, luidt het. Slechts 27 procent vindt dat het juist de goede kant op gaat, en 22,8 procent ziet noch iets positiefs, noch iets negatiefs.

Het is voor het eerst sinds dit regelmatig terugkerende onderzoek in 2012 begon, dat een meerderheid een negatieve spiraal ontwaart. Die meerderheid is weliswaar krap, maar eerdere metingen lieten al zien dat de onvrede groeiende was.

De centrumrechtse regering van premier Reinfeldt is het vertrouwen kwijt. De recente EU-verkiezingen bevestigen dit beeld. Als het gaat om het bestrijden van de werkloosheid, de kwaliteit van de zorg, goed onderwijs en het milieu hebben de Zweden meer vertrouwen in een regering geleid door de sociaaldemocraten. De conservatieve Moderaterna van Reinfeldt zijn wel beter in economie volgens de meesten, maar zelfs daar gaan ze achteruit.

Wat speelt er vandaag?

De vraag is waar de onvrede van de Zweden vandaan komt. Zo verschrikkelijk slecht gaat het niet met het Scandinavische land. Hoewel geen hoogvlieger, doet Zweden het economisch beter dan menig ander EU-land. Het land kreeg wel klappen tijdens de crisis van enkele jaren geleden, maar minder dan de meeste andere Europese staten.

Er worden in de aanloop naar de verkiezingen wel serieuze problemen aangekaart. Die spelen op zich al langer, maar krijgen de laatste tijd beduidend meer aandacht. Dat gebeurt uiteraard ook om politieke redenen. Nu praten over lastige kwesties kan stemmen trekken. Tijdens een verkiezingscampagne lijkt een probleem altijd nijpender dan wanneer de verkiezingen voorbij zijn.

Kwesties die nu spelen in Zweden zijn:

  • Het onderwijs zit in het slop. Er zijn weinig leraren en Zweedse leerlingen scoren, vergeleken met leeftijdsgenoten in andere landen, almaar slechter.
  • De werkloosheid, nu rond 8 procent, is in vier jaar tijd amper verminderd. Hoewel er de jongste tijd ook wat positieve berichten zijn, waren nogal wat plannen van de regering om de (jeugd)werkloosheid terug te dringen, geen succes.
  • De zorg kampt met personeelsgebrek en hoewel de wachttijden korter zijn dan een paar jaar geleden, zijn ze voor een zieke altijd te lang.
  • De privatisering van scholen en zorg heeft ertoe geleid dat belastinggeld gaat naar ondernemers van wie een aantal de winsten doorsluist naar belastingparadijzen; een doorn in het oog van veel Zweden.
  • De media-aandacht voor de partij Feministiskt Initiativ, nu niet eens in het parlement, heeft het aloude Zweedse thema van gelijkstelling van mannen en vrouwen terug op de agenda geplaatst.

Ooit populaire onderwerpen als milieu en migratie lijken dit jaar te worden ondergesneeuwd door de aandacht voor werk en onderwijs. Misschien verzinnen de groene Miljöpartiet en de xenofobe Sverigedemokraterna de komende week nog iets om hun stokpaardjes weer wat hipper te maken. Beide partijen worden overigens steeds populairder bij de kiezer, dus ze hoeven zich niet al te veel zorgen te maken.

Van de wieg tot het graf?

Politiek in Zweden

Reinfeldt spreekt. Maar hoe lang nog? Foto: Region Gotland

In het algemeen krijgt de regering het verwijt vooral aandacht te hebben gehad voor belastingverlagingen. Ze zou te weinig hebben gekeken naar de gevolgen daarvan voor de Zweedse welvaartsstaat. De Zweden zijn gehecht aan de “van de wieg tot het graf”-benadering waarmee hun land is opgebouwd. Wat Reinfeldt en zijn regeringen de laatste acht jaar hebben gedaan, voelt voor velen aan als een aantasting van die vermeende zekerheid.

Verder speelt moeheid ongetwijfeld een rol. Het is in een democratie normaal dat de bevolking genoeg krijgt van acht jaar (min of meer) dezelfde regering. Vandaag de dag moet je al bijna een dictator zijn om langer te kunnen regeren en of je nu van hem houdt of niet, Reinfeldt is geen Poetin of Loekasjenko. Maar zijn houdbaarheidsdatum is ernstig dichterbij gekomen. Dat is wel zeker.

De conservatieve Moderaterna van Reinfeldt trekken in hun val ook de liberale Folkpartiet, de “boerenpartij” Centerpartiet en de christendemocratische Kristdemokraterna mee. Alle drie waren ze met Moderaterna acht jaar aan de macht en geen van de drie lijkt uit het “burgerlijke” blok weg te willen of kunnen breken.

Anders dan in bijvoorbeeld Nederland, wordt de Zweedse politiek nog altijd door blokdenken gedomineerd. Het is onwaarschijnlijk dat een partij uit het nu regerende burgerlijke blok samenwerkt met het roodgroene blok, en omgekeerd.

Compromissen onvermijdelijk

De vraag is of het roodgroene alternatief de Zweden bevrediging kan schenken. Want er zal water in de wijn gedaan moeten worden. Socialdemokraterna, ofwel de sociaaldemocraten, hebben iets van de kiezersgunst teruggewonnen. Maar de oude glans en de bevlogenheid van de partij kwijnen eigenlijk al weg sinds die noodlottige dag in 1986 toen Almedalen-stichter Olof Palme werd vermoord, zelfs al hebben ze daarna nog vele jaren geregeerd.

Hun huidige leider Stefan Löfven is kandidaat om Reinfeldt op te volgen, maar is al bij al een wat saaie, kleurloze bureaucraat. Degelijk en intelligent, maar niet iemand die de harten sneller doet kloppen, tenzij je geboren bent als vakbondsbestuurder.

De partij zal samen moeten werken met de groene Miljöpartiet, de vroegere communisten van Vänsterpartiet en mogelijk ook Feministiskt Initiativ. Al die partijen hebben raakpunten, maar ook sterke verschillen die ze de komende week in Almedalen zullen uitspelen. De milieu-agenda van de groenen staat best ver van die van de sociaaldemocraten. Vänsterpartiet is radicaal tegen winsten in de welvaartssector, terwijl de sociaaldemocraten daar veel minder problemen mee hebben.

De feministen hebben ideeën maar zullen pas volgende week bekendmaken hoe ze die willen financieren. In 2010 trok de partij wereldwijd aandacht door in Almedalen 100.000 Zweedse kronen te verbranden, uit protest tegen de inkomensverschillen tussen mannen en vrouwen. Menigeen betwijfelt nu al of ze straks op een wezenlijk andere manier met geld zal omgaan.

Almedalen biedt alle partijen in ieder geval de kans om zichzelf nog even te profileren voordat de verkiezingscampagne de eindspurt inzet. Wie niets wil missen hoeft tussen 29 juni en 6 juli alleen maar de Zweedse televisie aan te zetten. Staatszender SVT zendt diverse toespraken en debatten rechtstreeks uit.

Reacties

reacties