Taal van Zweden steeds meer sekseneutraal

Zweden streeft naar gelijkheid

Zweden streeft naar totale gelijkheid. Foto: Christian Hedman

De Zweedse taal verandert. Het onzijdige woord ‘hen’ begint in Zweden in te burgeren. Volgend jaar wordt het officieel opgenomen in de Zweedse woordenlijst. Nu al vervangt het ‘hij of zij’ in een toenemend aantal krantenartikelen, teksten van overheden en vakbonden, en in programma’s van politieke partijen.

Deze zomer maakte de deftige Zweedse Academie bekend dat ‘hen’ volgend jaar wordt opgenomen in Svenska Akademiens Ordlista, de officiële woordenlijst van de Zweedse taal. Vanaf dan mag geen enkele leraar, corrector of taalpurist het gebruik van ‘hen’ fout rekenen. De verwachting is dat het hierna nog vaker in teksten en boeken gaat opduiken.

Het Zweedse ‘hen’ betekent zoiets als ‘het’ in het Nederlands. Het is sekseneutraal. Alleen heeft het Nederlandse ‘het’ vrijwel nooit betrekking op mensen maar op dingen of activiteiten. ‘Hen’ daarentegen slaat juist alleen op mensen.

Gelijkheid van man en vrouw

‘Hen’ werd in de jaren zestig in Zweden gelanceerd door een linguïst uit Uppsala, maar de discussie over het woord wordt pas sinds enkele jaren op grotere schaal gevoerd. Het past in het Zweedse streven naar totale gelijkheid van de geslachten.

De Zweden gaan hierin verder dan andere volkeren. De discussie draait in het land niet alleen om gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen, of om gelijke rechten. Om volledige gelijkheid te bereiken, moeten alle verschillen tussen mannen en vrouwen worden weggevaagd. Er is een groeiende steun om voor dit doel wetten te maken, bestaande wetten aan te passen en gedragscodes in te voeren.

Steeds meer mensen zijn van opvatting dat alles wat verschillen tussen man en vrouw benadrukt, tot onderdrukking en misbruik kan leiden. Dat er wetenschappelijke bewijzen zijn voor biologische factoren die verschillen in mannelijk en vrouwelijk gedrag verklaren, wordt in het debat vaak niet genoemd.

Gebruik van ‘hen’

De introductie van het woord ‘hen’ is dan ook politiek beladen. Het woord kan worden gebruikt als het ideologisch niet wenselijk is om een geslacht te noemen. Het woord kan tevens verwijzen naar het ‘derde geslacht’: transseksuelen of mensen die tot het andere geslacht willen behoren.

Nu nog lijkt ‘hen’ vooral een stokpaardje te zijn voor mensen die de Zweedse gelijkheidsideologie aanhangen. Zo is er inmiddels een onzijdig kinderboek (Kivi och  Monsterhund van Jesper Lundqvist), gebruikt het feministisch tijdschrift Ful uitsluitend ‘hen’ en heeft de groene partij Miljöpartiet het verkiezingsprogramma in de hen-vorm geschreven. Maar het raakt meer ingeburgerd. Tien procent van de studenten zou het woord inmiddels gebruiken in opstellen. Een rechtbank noemde ‘hen’ al eens in een vonnis en ook in kranten wint het terrein.

Praktische voordelen

‘Hen’ heeft praktische voordelen. In het Nederlands hebben we het woord ‘men’ dat we kunnen gebruiken als we neutraal willen of moeten blijven. Dat kan in Zweden ook, ware het niet dat het Zweedse woord hiervoor ‘man’ is. En dat is hetzelfde als het zelfstandig naamwoord voor ‘man’ (een persoon van het mannelijk geslacht). Wie echt moeilijk wil doen, kan het gebruik van ‘man’ in de betekenis van het Nederlandse ‘men’ dus ook als seksistisch afdoen, zelfs al zullen taalpuristen dit onzin noemen. ‘Hen’ omzeilt dit probleem.

Språkrådet, een Zweeds overheidsorgaan dat over het taalgebruik waakt, maant echter tot voorzichtigheid. De dienst zegt dat het gebruik van ‘hen’ provocerend kan overkomen. “De feministische taalpolitiek waar het deel van uitmaakt, wekt gevoelens op. ‘Hen’ is een symbool geworden voor een grotere discussie en wie het woord gebruikt, kiest positie”, stelt Språkrådet.

Volgens taalwetenschapper Karin Milles zijn veel overheidsdiensten daarom nog terughoudend met het woord. Maar de belangstelling om ‘hen’ te gebruiken is er volgens haar wel, vertelt ze op de Zweedse openbare omroep. “Overheden schrijven vaak teksten over ‘de klant’ of ‘de leerling’ waarbij het omslachtig is om ‘hij of zij’ te gebruiken.”

Parlementsverkiezingen

De grote media-aandacht voor de politieke partij Feministiskt Initiativ! heeft de discussie over gelijkheid van mannen en vrouwen opnieuw in de Zweedse schijnwerpers geplaatst. De campagne voor de komende parlementsverkiezingen wordt er de jongste weken sterk door gedomineerd.

Alle partijen haasten zich nu om te zeggen dat ze ofwel feministisch zijn ofwel voor gelijkberechtiging. Zelfs al is dit oprecht gemeend, dan nog wekt de plotselinge aandacht voor het onderwerp de indruk dat de gevestigde partijen vooral bang zijn dat mensen massaal op het nochtans kleine Feministiskt Initiativ! gaan stemmen.

De officiële acceptatie van ‘hen’ is hoe dan ook een kleine overwinning voor het Zweedse feminisme en komt op een gelegen moment.

Reacties

reacties

Lees meer over:,