Spannende eindspurt verkiezingen Zweden

Verkiezingen Zweden 2014

Affiches voor de verkiezingen in Zweden van 2014. Foto: DNZ

De verkiezingen in Zweden zouden zondag weleens een ware thriller kunnen worden. Volgens de jongste peilingen staat links op winst, maar centrumrechts kan het verschil nog overbruggen. Veel kiezers moeten namelijk nog beslissen op wie ze gaan stemmen.

Uit een vandaag gepubliceerd onderzoek van Aftonbladet/United Minds blijkt dat 605.000 Zweden nog niet weten op wie ze gaan stemmen. Het verschil tussen links en centrumrechts in de peiling staat voor 330.000 kiezers. Het kan dus nog beide kanten op.

Slotdebat

De campagne in Zweden beheerst dan ook de media. Vanavond is op televisie het slotdebat tussen de lijsttrekkers. De afgelopen weken waren er al tal van soortgelijke debatten. Vaak werd daarin eindeloos met cijfers gegooid en over geldbedragen geruzied; omdat de gemiddelde Zweed al die cijfers niet kent, leverde dat niet altijd opwindende televisie op.

De twee voornaamste opponenten, premier Fredrik Reinfeldt en oppositiekandidaat Stefan Löfven, wilden ook merkbaar niemand afschrikken en bleven hoffelijk tegenover elkaar. De kleinere partijen gingen wat gepassioneerder te werk. Zo durfden Annie Lööf (Centerpartiet) en Åsa Romson (Miljöpartiet), allebei strijdend om de gunst van de milieubewuste kiezer, elkaar weleens in de haren te vliegen.

Lööf had gisteravond in een debat op TV4 ook nog een aanvaring met Löfven. De laatste weigerde een rapport over energieprognoses van Lööf aan te nemen en deed het af als “gehakketak”. De leidster van Centerpartiet vond dat Löfvens reactie niet getuigde van “staatsmansschap”.

Het gevecht voor de laatste stemmen kan in het slotdebat nog voor enig vuurwerk zorgen. Dat kan de einduitslag bepalen. Want links en centrumrechts liggen dicht genoeg bij elkaar.

Links in de lift

Met “links” worden in Zweden drie partijen bedoeld: Socialdemokraterna (sociaaldemocraten), Miljöpartiet (groenen) en Vänsterpartiet (vroegere communisten). De sociaaldemocraten zijn verreweg de grootste van de drie. Ze hebben tientallen jaren geregeerd en de huidige Zweedse welvaartsstaat is grotendeels het resultaat van hun inspanningen.

Sinds 2006 zitten ze echter in de oppositie. Daar kan nu weer verandering in komen. In de nieuwste peiling halen de sociaaldemocraten 31,1 procent, Miljöpartiet 8,7 en Vänsterpartiet 5,7 procent. Voor Socialdemokraterna is dat maar marginaal meer dan vier jaar geleden, toen de partij een dieptepunt in haar populariteit bereikte. Maar nu kan het voldoende zijn om opnieuw te regeren.

Partijleider Stefan Löfven maakt dus kans om Reinfeldt, premier sinds 2006, af te lossen. Hij moet het dan eens worden met Miljöpartiet en, als hij echt een brede basis wil, Vänsterpartiet. De groenen hebben zich al vaak flexibel getoond; die samenwerking kan geen probleem zijn. Vänsterpartiet, die een veel linksere koers vaart dan de andere twee, is een hardere dobber. Maar zelfs zonder Vänsterpartiet staat links er beter voor dan centrumrechts.

Centrumrechts naar beneden

Centrumrechts, dan de huidige regering vormt, zit in de verliezerspositie. Met centrumrechts worden bedoeld: Moderaterna (conservatieven), Centerpartiet (partij die traditioneel het platteland ondersteunt), Folkpartiet (liberalen) en Kristdemokraterna (christendemocraten). In de nieuwe peilingen halen zij respectievelijk 22,8 procent, 5,8 procent, 5,5 en 5,4 procent. Voor alle vier zou dat verlies betekenen ten opzichte van 2010.

Met 39,4 procent in totaal haalt centrumrechts precies 6 procent minder dan links. De jongste weken is de “alliantie”, zoals de vier partijen zich noemen, in de peilingen wel wat opgekrabbeld. De persoon Reinfeldt, leider van de conservatieven, geniet nog altijd groot vertrouwen bij veel Zweden en dat kan een verschil maken; Löfven is een vakbondsman die nog nooit in het parlement heeft gezeten.

De drie kleinere alliantie-partijen zetten in op het milieu (Centerpartiet), onderwijs (Folkpartiet) en zorg (Kristdemokraterna) maar hebben daarin de wind tegen. De groenen staan volgens velen sterker als het gaat om milieu dan Centerpartiet. Er wordt in Zweden steen en been geklaagd over slechte scholen en problemen in de zorg. En voor die vakgebied waren de laatste acht jaar ministers van Folkpartiet en Kristdemokraterna verantwoordelijk.

Is er misschien een blokoverschrijdende coalitie mogelijk? Bijvoorbeeld, Folkpartiet of Kristdemokraterna die aansluiten bij Socialdemokraterna en Miljöpartiet? Met wat compromissen zou dat inhoudelijk moeten kunnen. Maar de vier van centrumrechts hebben gezegd dat ze dit niet willen.

Negatieve publiciteit?

Links staat op 45,6, centrumrechts op 39,4. Waar gaan de overige stemmen heen? Vooral naar de nationalistische en xenofobe partij Sverigedemokraterna. Die staan in de peiling op 11,1 procent.

Als centrumrechts noch links een meerderheid haalt, kan steun van de “Zweden Democraten” cruciaal zijn om wetsvoorstellen erdoor te krijgen. Dat was de voorbije vier jaar al het geval, omdat de regering Reinfeldt geen meerderheid had in het parlement. Sverigedemokraterna steunden een deel van het sociaal-economische regeringsbeleid. Bij onderwerpen waar de nationalisten heel anders over dachten, bijvoorbeeld het vreemdelingenbeleid, moest Reinfeldt steun zoeken bij de oppositie.

De partij van Jimmie Åkesson had de jongste weken te kampen met een boel negatieve publiciteit. Veel kandidaten van Sverigedemokraterna bleken op Internet racistische teksten te hebben gepubliceerd. Een aantal – we zijn de tel kwijt hoeveel – trok zich de afgelopen dagen terug onder druk van de partijleiding.

Åkesson weet zichzelf altijd goed onder controle te houden, maar zijn partij is een trekpleister voor racisten. Vandaag publiceerde een krant nog fragmenten uit een filmpje van de partij waarin stiekem buitenlanders met een donkere huidskleur werden gevolgd en een zwarte vrouw een “Somalische teef” werd genoemd. Dit soort berichtgeving in de media werkt echter vaak in het voordeel van extreem-rechts. De kans is dan ook groot dat Sverigedemokraterna zondag de derde partij van Zweden wordt.

Dame Edna-brilletjes

In de jongste peiling haalt de feministische partij Feministikt Initiativ! 3,3 procent van de stemmen. Zweden heeft een kiesdrempel van 4 procent, dus daarmee redden ze het niet. De feministen, nooit vies van een verkiezingsstunt, haalden zich deze week de woede van andere partijen op de hals toen ze de gezichten van Löfven, Reinfeldt c.s. op verkiezingsaffiches voorzagen van Dame Edna-brilletjes.

Zondag zijn er ook verkiezingen voor gemeenten en provincies. Nederlanders en Belgen die in Zweden mogen wel voor gemeenten en provincies stemmen, maar niet voor het parlement. Op deze pagina kun je tot zondag wel aan de “verkiezingen” van De Nieuwe Zweed meedoen.

Meer weten? Hier zijn eerder verschenen artikelen over de verkiezingen in Zweden.

Reacties

reacties

Lees meer over:, ,