Verkiezingen Zweden – Veelgestelde vragen

Verkiezingen in Zweden

Sociaaldemocraat op partijfeest gisteravond. Foto: Creative Commons CC BY-NC-ND 2.0

Waarom stemmen mensen op “Zweden-Democraten”? Waarom hebben de conservatieven van Reinfeldt verloren? En hebben de sociaaldemocraten nu gewonnen of niet? Drie veelgestelde vragen over de verkiezingen in Zweden. Hier zijn de antwoorden.

Waarom stemmen mensen op Sverigedemokraterna?

De “Zweden-Democraten” kwamen in 2010 voor het eerst in de Zweedse rijksdag. Ze beloofden gedoogsteun aan de minderheidsregering van Reinfeldt. Maar toen het over immigratie ging, vroeg (en kreeg) Reinfeldt de steun van de groene Miljöpartiet. Immigratie is hét onderwerp waarmee Sverigedemokraterna zich onderscheiden.

Welbeschouwd hebben ze in vier jaar parlement dus niks bereikt waarmee ze zichzelf op de borst kunnen slaan.

De partij kwam wel vaak in het nieuws. Twee kopstukken van Zweden-Democraten gingen midden in Stockholm buitenlanders te lijf met een ijzeren staaf. Partijleden in den lande verzamelden strafbladen en schreven racistische commentaren op ultrarechtse websites. Op gemeentelijk niveau maakten ze ruzie of ze kwamen nooit opdagen, terwijl ze wel financiële vergoedingen als raadslid incasseerden. En er waren er ook heel wat die de partij verlieten om voor zichzelf iets onduidelijks te beginnen.

Jimmie Åkesson

Jimmie Åkesson. Foto: News Øresund – Johan Wessman

Beschaving is ver te zoeken bij deze club en Zweden is reddeloos verloren als ze ooit aan de macht komen. En toch wisten ze zondag hun aanhang meer dan te verdubbelen. Wie stemt er dan op zo’n partij?

Hun aanhang is in meerderheid mannelijk, laag opgeleid, woont meestal in een dorp of kleinere stad en heeft weinig belangstelling in politiek, blijkt uit onderzoek. Immigratie is een belangrijk onderwerp voor de aanhang. Uit onderzoek blijkt echter ook dat ze niet denken dat Jimmie Åkesson hét antwoord heeft op vragen rond het immigratiebeleid.

Ze stemmen veeleer op deze partij omdat de andere partijen helemaal geen simpel en tevredenstellend antwoord hebben. De partij nam deze keer veel stemmen over van ontevreden kiezers van Moderaterna en (iets minder) Socialdemokraterna, de traditionele machtspartijen in Zweden.

Kortom, mensen lijken vooral op Sverigedemokraterna te stemmen omdat de verschillen tussen andere partijen steeds verder vervagen. De boodschappen van de traditionele partijen zijn te ingewikkeld geworden. Er zijn geen ideologieën meer zoals vroeger, toen je als arbeider vanzelf voor de sociaaldemocraten koos en als rechtse rakker op Moderaterna stemde. En dat leidt tot proteststemmen van mensen die het allemaal niet meer  kunnen of willen volgen.

Waarom hebben Moderaterna verloren?

Fredrik Reinfeldt

Fredrik Reinfeldt. Foto: Martina Huber

Daar is niemand helemaal uit. Uit een gisteren gepubliceerde opiniepeiling bleek dat de Zweden juist in deze partij het meeste vertrouwen hebben als het gaat om belastingen, economie en werk. Volgens de concurrerende sociaaldemocraten hebben de conservatieven daar een puinhoop van gemaakt, maar de kiezer is het daarmee dus oneens.

Niet verwonderlijk, want Zweden draait economisch niet slecht; het is moeilijk om de regering-Reinfeldt op dit punt van wanbeleid te beschuldigen.

Dat er problemen zijn in onderwijs en zorg is onmiskenbaar waar, maar die waren er vroeger ook al. Alleen kregen ze toen minder aandacht in verkiezingscampagnes. Het was destijds moeilijker voor de oppositie om er iets van te zeggen. Veel van de huidige problemen staken immers al de kop op toen de sociaaldemocraten nog de macht hadden. Je kunt Reinfeldt vooral verwijten dat hij die problemen niet heeft opgelost, al zijn er wel verbeteringen waarneembaar dankzij maatregelen van de regering.

Vermoedelijk hebben de conservatieve Moderaterna vooral verloren omdat mensen gewoon iets anders willen. Acht jaar dezelfde regering in een democratie is lang. De kiezer wil nieuwe gezichten.

Bovendien kon Reinfeldt in 2010 profiteren van de economische wereldcrisis. Zijn regering had de problemen daarrond goed aangepakt, vond iedereen. Zweden kwam er ook beter uit dan andere Europese landen. Dat effect is nu weggeëbd. De conservatieven zijn nu eigenlijk weer op hun oude niveau qua populariteit.

Hebben Socialdemokraterna gewonnen?

Het is maar hoe je het bekijkt. De partij is weer de grootste van Zweden en kan na acht jaar opnieuw gaan regeren, maar haalde amper meer stemmen dan in 2010. Toen bereikten de sociaaldemocraten, gewend om de grootste te zijn, een dieptepunt in hun populariteit. Partijleidster Mona Sahlin kreeg de schuld en moest het veld ruimen.

Stefan Löfven

Stefan Löfven. Foto: Socialdemokraterna

Opvolger Håkan Juholt lag al na een half jaar uit de gratie. Hij had, zonder dit te melden, een te hoge vergoeding ontvangen voor een tweede woning die hij huurde vanwege zijn werk als parlementslid. Boze tongen beweerden dat veel partijbonzen Juholt gewoon niet wilden als leider omdat hij uit de provincie kwam en niet uit de grote stad.

Met de komst van de Stockholmer Stefan Löfven in januari 2012 kwam er rust in de tent, maar ondanks een intensieve campagne lukte het niet om bij de verkiezingen substantieel te groeien. De partij kon ook niet wezenlijk profiteren van de onvrede over de regering-Reinfeldt, voor zover er onvrede was. Terwijl Sahlin de wacht werd aangezegd vanwege een soortgelijke verkiezingsuitslag, mag Löfven nu premier worden. Ook dat is politiek.

Dertig procent is naar Zweedse begrippen misschien weinig, maar een normaal resultaat voor een sociaaldemocratische partij in West-Europa. Zweden is decennia lang anders gewend geweest. Wat ook nieuw is voor de Zweedse sociaaldemocraten is dat ze nu een coalitieregering moeten vormen. Vroeger hadden ze altijd de luxe alleen te kunnen regeren of met gedoogsteun van anderen. Het zal even wennen zijn.

Lees meer over de verkiezingen in Zweden.

Reacties

reacties