Verkiezingen Zweden zonder echte winnaar

Verkiezingen in Zweden - Stefan Löfven

Stefan Löfven tijdens zijn speech gisteravond. Foto: Anders Löwdin

Wie heeft de verkiezingen in Zweden gewonnen? Niemand, zo lijkt het. Stefan Löfven mag de conservatief Reinfeldt opvolgen als premier, maar het is de vraag of de sociaaldemocraat een stabiele regering kan vormen. En de populistische Sverigedemokraterna verdubbelden hun aanhang, maar krijgen waarschijnlijk nog minder te vertellen dan voorheen.

Politiek Zweden staat een verandering te wachten. Na acht jaar is het tijdperk-Reinfeldt voorbij. De conservatieve Moderaterna van Fredrik Reinfeldt verloren meer dan een kwart van hun aanhang. De premier kondigde gisteren aan vandaag ontslag te nemen. Tevens zal hij zich in de lente terugtrekken als partijleider.

Ook de drie andere centrumrechtse partijen (Centerpartiet, Folkpartiet, Kristdemokraterna), die sinds 2006 Zweden bestuurden samen met Moderaterna, gingen achteruit. Een voortzetting van de “alliantie”, zoals de vier zich noemen, is door de verkiezingsuitslag vrijwel onmogelijk.

Roodgroen zonder meerderheid

De regeringsvorming wordt een nachtmerrie, zo klonk het gisteren uit meerdere hoeken. De roodgroene oppositie groeide niet in omvang, maar kwam wel sterker uit de bus dan de alliantie. De partij van Löfven, Socialdemokraterna, kreeg de meeste stemmen. Maar het waren er amper meer dan in 2010, toen de partij een dieptepunt in haar geschiedenis beleefde.

Hun gedroomde coalitiepartner, Miljöpartiet (groenen), verloor een zetel. Dat was tegen alle verwachtingen in. De twee komen nu niet eens in de buurt van een meerderheid. Löfven voelt weinig voor samenwerking met de derde “roodgroene” partij, de linkse Vänsterpartiet die licht vooruitging. Omdat Feministiskt Initiativ! net geen zetel haalde en opnieuw buiten de rijksdag blijft, valt de feministische partij ook af.

Samenwerken met wie?

De sociaaldemocratische leider moet daarom gaan praten met partijen die nu nog deel zijn van de alliantie. Hij heeft geen andere keus, maar zegt er ook voor open te staan. Centerpartiet en Folkpartiet liggen het meest voor de hand als partners. De sociaaldemocraten hebben vroeger al eens met ze samengewerkt.

Het liefst vormt Löfven een minderheidsregering van Socialdemokraterna en Miljöpartiet, en vraagt hij gedoogsteun van deze (of zelfs andere) partijen uit de “alliantie”. Zo kan Löfven bij stemmingen toch op een meerderheid in het parlement rekenen. Maar het worden moeilijke onderhandelingen. Iedere partner zal iets van zichzelf in het beleid terug willen zien.

De op papier meest stabiele regering, met een ruime meerderheid, zou een samenwerking van sociaaldemocraten en conservatieven zijn. Inhoudelijk kan dat best: hun standpunten liggen niet ver uit elkaar. Maar historisch kunnen ze niet samen. De sociaaldemocraten komen voort uit de arbeidersbeweging, de conservatieven zijn traditioneel de partij van de werkgevers. Daardoor zijn ze aartsvijanden. Haast niemand in hun kringen durft ook maar te opperen om die opvatting eens te begraven.

Geen Zweden-Democraten

Eén ding is zeker: Löfven wil geen regering vormen die afhangt van gedoogsteun van Sverigedemokraterna. De nationalistische “Zweden-Democraten”, zoals ze in de Nederlandse media heten, zagen hun aanhang gisteren meer dan verdubbeld. Met 12,9 procent van de stemmen werden ze de derde partij van Zweden.

Partijleider Jimmie Åkesson oreerde euforisch dat de partij nu nog meer invloed krijgt, maar kreeg meteen van alle kanten het deksel op de neus. Niemand wil met ze samenwerken. Hun anti-immigratiestandpunt staat haaks op dat van de andere politieke partijen. Ook de kans dat ze gedoogsteun geven aan een minderheidsregering, zoals de afgelopen vier jaar, is nu zo goed als uitgesloten. Daardoor zal hun invloed eerder verminderen dan toenemen.

Omdat deze herfst al het budget voor 2015 gepresenteerd moet worden, is er voor Löfven haast geboden. Komt hij er niet uit, dan zijn in theorie nieuwe verkiezingen mogelijk. Maar het is al meer dan vijftig jaar geleden dat Zweden om deze reden opnieuw naar de stembus moest. Löfven zal het ook graag willen vermijden, want zijn partij zou dan weleens kunnen verliezen.

Lees ook:

Verkiezingsuitslag

De opkomst voor de verkiezingen in Zweden 2014 was 83,3% ofwel 1,2% meer dan in 2010. Hieronder volgt de uitslag. Tussen haakjes het verschil met de vorige verkiezingen in 2010.

  • Socialdemokraterna: 113 zetels (+1) 31,3% van de stemmen (+0,6)
  • Moderaterna: 84 zetels (-23), 23,2% (-6,9)
  • Sverigedemokraterna: 49 zetels (+29), 12,9% (+7,3)
  • Miljöpartiet: 24 zetels (-1), 6,8% (-0,5)
  • Centerpartiet: 22 zetels (-1), 6,1% (-0,5)
  • Vänsterpartiet: 21 zetels (+2), 5,7% (+0,1)
  • Folkpartiet: 19 zetels (-5), 5,4% (-1,7)
  • Kristdemokraterna: 17 zetels (-2), 4,6% (-1,0)
  • Feministiskt Initiativ!: geen zetels (+0), 3,1% (+2,7)
  • Overige partijen: geen zetels (+0), 0,9% (-0,1)

Zweden stemden gisteren voor rijksdag (parlement), provincies en gemeenten. Alle uitslagen zijn hier te vinden.

Reacties

reacties