Is er een serieuze kans op oorlog in Zweden?

Russische onderzeeër in Zweden

Amateurfoto van de “duikboot”. Foto: Försvarsmakten

Is een oorlog in Zweden reëel? Die vraag dringt zich op nu het Zweedse leger jacht maakt op een mysterieuze onderzeeër in de archipel bij Stockholm. Defensie-experts gaan ervan uit dat de marine een Russische duikboot zoekt.

Het Zweedse leger sloeg vrijdagavond alarm. Tijdens een persconferentie werd bekendgemaakt dat er een onbekend vaartuig was waargenomen in het eilandenlabyrint dat Stockholm van de Baltische zee scheidt. De marine is sindsdien op zoek, met een groot aantal schepen. Die onderneming is echter ingewikkeld en het materieel is beperkt.

Volgens onbevestigde berichten gaat het om een Russische onderzeeër. Die zou een noodsignaal hebben afgegeven en is dus mogelijk in technische problemen geraakt. Er is ook een foto van een ongeïdentificeerde boot, mogelijk een onderzeeër. Ook worden vragen gesteld bij een Russische olietanker die sinds woensdag in de omgeving voor anker lag maar plots weer in beweging is gekomen.

Premier Löfven heeft intussen een spoedoverleg aangekondigd met Finland.

Rusland ontkent niet

Rusland laat zich nogal cryptisch uit over de klopjacht. Het enige wat de Russen zeggen is dat hun onderzeeërs “hun opdrachten op de wereldzeeën volgens plan uitvoeren” en dat er geen “abnormale of acute noodsituaties” zijn gemeld. Daarmee ontkennen ze niet dat er een duikboot bij Zweden rondvaart.

Feit is dat Zweden, en ook buurland Finland, de laatste twee jaar diverse malen is uitgedaagd door het Russische leger. Er waren enkele incidenten met straaljagers die door of vlakbij het Zweedse luchtruim vlogen. Ook oefende Rusland een aanval op Zweden. Deze maand nog trad een Russisch oorlogsschip intimiderend op tegen een wetenschappelijke expeditie in de Baltische zee.

In de jaren tachtig moest de Zweedse marine ook enkele malen op zoek naar mysterieuze duikboten. Bij Karlskrona liep een onderzeeër van de toenmalige Sovjet-Unie zelfs vast aan grond. Maar na de Koude Oorlog leek Rusland gekalmeerd.

Onrustwekkende trend

Zweedse defensie-experts zijn ervan overtuigd dat het ook nu gaat om een actie van de Russische marine. Na al deze voorvallen, én met de oorlog in Oekraïne in gedachten, dringt de vraag zich op of Rusland afstevent op oorlog met Zweden. Is wonen in Zweden nog wel zo veilig?

“Er is geen directe dreiging tegen Zweden, maar er is een patroon. Als we dit in een context plaatsen, zien we dat Rusland zich de laatste zes-zeven jaar veel agressiever gedraagt. Die trend is onrustwekkend, en dit incident bevestigt dit”, zegt militair strateeg Tomas Ries tegen SVT.

Hij ziet de mogelijke aanwezigheid van een onderzeeër niet als een politiek signaal, maar als een voorbereiding op “iets”, bijvoorbeeld het leggen van mijnen of het opzetten van afluisterapparatuur. “Het kan ook zijn dat er nog iets ligt uit de Koude Oorlog dat ze willen updaten”, vertelt hij aan Svenska Dagbladet.

Verslechterde veiligheid

Jan Mörtberg, een collega van Ries op de hogeschool voor defensie, gelooft niet dat er een aanval voor de deur staat. “Wellicht wil Rusland de militaire paraatheid van Zweden testen, maar het kan ook een afleidingsmanoeuvre zijn voor iets totaal anders.”

Hij meent wel dat er sprake is van een “ernstig verslechterde situatie voor de Zweedse veiligheidspolitiek”. Zweden kan zich moeilijk verdedigen, omdat het land jarenlang heeft bezuinigd op het leger. Dat zal met de nieuwe regering niet ingrijpend veranderen. De groenen, die samen met de sociaaldemocraten een coalitie vormen, staan afwijzend tegen grote investeringen in defensie. Zij willen dat Zweden op de eerste plaats “niet-militaire middelen” inzet om conflicten te verhinderen.

Nieuw soort oorlog

Een andere defensie-expert, Peter Mattsson, spreekt in Aftonbladet van “een nieuw type oorlogsvoering. Het is een zogenaamde beïnvloedingsoperatie; het gaat niet om het innemen van land of over het verwoesten van iets. Men wil politici en militairen laten zien dat ze hun land niet kunnen verdedigen. Dat is mijn theorie.”

Hij zegt dat een dergelijk patroon van intimidatie ook af te lezen valt in hoe Rusland omgaat met Oekraïne en de Baltische staten.

Een andere strateeg, Martin Christiansson, zegt tegen Svenska Dagbladet dat de eventuele aanwezigheid van een Russische onderzeeër bij Stockholm al een soort oorlogshandeling op zichzelf kan zijn, of anders een voorbereiding op oorlog.

De Zweedse veiligheidsdienst Säpo nam in april dit jaar geen doekje voor de mond. Hun chefanalist Wilhelm Unge zei dat Rusland zich in Zweden al langer bezighoudt met “oorlogsvoorbereidende” activiteiten. “Zoiets oefen je alleen als je overweegt om in de toekomst echt te gaan aanvallen.”

Geen NAVO-lid

Zweden staat bij een aanval zwakker dan veel andere landen in Europa. Het is bijvoorbeeld geen lid van de NAVO. Zweden kan dus niet automatisch rekenen op steun van bijvoorbeeld de Verenigde Staten.

Er is wel al jarenlang samenwerking met de NAVO. Mörtberg denkt echter niet dat dit voorval Zweden verder in de armen drijft van de Westerse defensie-organisatie. “In Zweden heeft de vraag over NAVO-lidmaatschap meer het karakter van ideologie dan dat ze gekoppeld is aan motieven die met veiligheid en verdediging te maken hebben.”

Baltische zee

Een oorlog tussen Rusland en Zweden lijkt al bij al moeilijk voorstelbaar. De buitenlandse politiek van president Poetin richt zich sterk op landen zoals Oekraïne die vroeger bij de Sovjet-Unie hoorden. Rusland en Zweden hebben wel ooit oorlog gevoerd, maar dat is meer dan twee eeuwen geleden; er zijn geen sudderende historische conflicten. Ook economisch is Zweden niet bijzonder interessant voor Rusland.

Maar de Baltische zee is wel belangrijk. Zo ligt er diep in het Baltische water Nord Stream, een omstreden gaspijplijn die Rusland met Duitsland verbindt. Die is economisch van levensbelang voor Rusland. Ook Estland, Letland en Litouwen liggen aan de Baltische zee: landen waar de Russen een meer dan normale belangstelling voor hebben, al was het maar omdat er grote Russische minderheden leven.

Het is geen geheim dat het ambitieuze Rusland van Poetin wil aantonen dat het heer en meester is op de Baltische zee. Als dit gepaard gaat met militair machtsvertoon, behoort een conflict altijd tot de risico’s.

Reacties

reacties